{"id":7880,"date":"2025-07-14T10:16:01","date_gmt":"2025-07-14T08:16:01","guid":{"rendered":"http:\/\/portalm\u0142awa.pl\/?p=7880"},"modified":"2025-07-14T10:18:26","modified_gmt":"2025-07-14T08:18:26","slug":"mlawa-portret-miasta-sprzed-burzy-opowiesc-o-miejscu-ktorego-historia-zatacza-kolo","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/portalm\u0142awa.pl\/?p=7880","title":{"rendered":"M\u0142awa \u2013 portret miasta sprzed burzy. Opowie\u015b\u0107 o miejscu, kt\u00f3rego historia zatacza ko\u0142o"},"content":{"rendered":"

By\u0142a ko\u0144c\u00f3wka lat trzydziestych XX wieku. M\u0142awa t\u0119tni\u0142a \u017cyciem. Ulice pachnia\u0142y \u015bwie\u017cym chlebem z piekarni rodziny Goldszmit\u00f3w, a na rynku s\u0142ycha\u0107 by\u0142o rozmowy w jidysz i po polsku, niekiedy z niemieckim akcentem. W 1939 roku \u2013 tu\u017c przed tym, jak historia roztrzaska\u0142a jej porz\u0105dek niczym m\u0142ot szk\u0142o witra\u017ca \u2013 miasto liczy\u0142o oko\u0142o 24 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d nich niemal co trzeci by\u0142 \u017bydem. Dzi\u015b to ju\u017c tylko liczba, ale wtedy byli to s\u0105siedzi, kupcy, lekarze, rabini, nauczyciele, dzieci bawi\u0105ce si\u0119 w cieniu ko\u015bcio\u0142a i synagogi.<\/strong><\/p>\n

M\u0142awa \u2013 przedwojenna mozaika kultur<\/strong><\/p>\n

Z danych spisu powszechnego z 1931 roku wiemy, \u017ce M\u0142awa mia\u0142a dok\u0142adnie 19\u202f609 mieszka\u0144c\u00f3w. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 by\u0142a zr\u00f3\u017cnicowana \u2013 i to nie tylko w znaczeniu symbolicznym.<\/p>\n

Polacy (katolicy) stanowili oko\u0142o 65% populacji. Byli to urz\u0119dnicy, rolnicy, rzemie\u015blnicy \u2013 trzon lokalnej administracji i codziennego \u017cycia.<\/p>\n

\u017bydzi \u2013 oko\u0142o 33% mieszka\u0144c\u00f3w, co dawa\u0142o blisko 8\u202f000 os\u00f3b \u2013 tworzyli spo\u0142eczno\u015b\u0107 niezwykle aktywn\u0105: prowadzili sklepy, apteki, zak\u0142ady krawieckie i fryzjerskie. W M\u0142awie dzia\u0142a\u0142y szko\u0142y \u017cydowskie, stowarzyszenia kulturalne i partie polityczne \u2013 od syjonist\u00f3w po bundowc\u00f3w.<\/p>\n

Nieliczne grupy Niemc\u00f3w i Rom\u00f3w (\u0142\u0105cznie poni\u017cej 2%) r\u00f3wnie\u017c mia\u0142y tu swoje miejsce \u2013 niemieckoj\u0119zyczni rzemie\u015blnicy, ewangelicy, romscy kowale i muzykanci \u2013 cho\u0107 nie dominowali, byli widoczni w lokalnym pejza\u017cu spo\u0142ecznym.<\/p>\n

To by\u0142a \u017cywa, barwna spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra \u2013 mimo napi\u0119\u0107 \u2013 istnia\u0142a razem. Jej wielokulturowo\u015b\u0107 nie by\u0142a ide\u0105, lecz codzienno\u015bci\u0105.<\/p>\n

\u00a0Co zabra\u0142a wojna?<\/strong><\/p>\n

Wojna nie tylko przerwa\u0142a ten porz\u0105dek. Ona go unicestwi\u0142a. Holocaust i niemiecka okupacja spustoszy\u0142y M\u0142aw\u0119. Spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w tylko nieliczni prze\u017cyli. Synagoga zosta\u0142a zniszczona. \u017bycie kulturalne \u2013 zgas\u0142o. Niemieccy koloni\u015bci pojawili si\u0119 ponownie, tym razem jako okupanci.<\/p>\n

M\u0142awa \u2013 miasto trzech j\u0119zyk\u00f3w i wielu modlitw \u2013 zamieni\u0142a si\u0119 w miasto jednej pami\u0119ci i jednej rany.<\/p>\n

M\u0142awa dzi\u015b \u2013 polskie miasto z globalnym oddechem<\/strong><\/p>\n

Min\u0119\u0142o niemal 90 lat. M\u0142awa w 2023 roku to miasto licz\u0105ce 29\u202f124 sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w, a z czasowymi zameldowaniami \u2013 ponad 30\u202f800 os\u00f3b.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wna grupa to Polacy \u2013 ponad 85\u201390%.<\/strong><\/p>\n

Ale historia zatoczy\u0142a ko\u0142o. Dzi\u015b, cho\u0107 nie ma ju\u017c \u017cydowskiego getta, nie s\u0142ycha\u0107 jidysz ani nie zobaczymy cadyk\u00f3w na ul. 3 Maja \u2013 w M\u0142awie zn\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 nowi przybysze:<\/p>\n

Ukrai\u0144cy \ud83c\uddfa\ud83c\udde6<\/p>\n

Bia\u0142orusini \ud83c\udde7\ud83c\uddfe<\/p>\n

Wietnamczycy \ud83c\uddfb\ud83c\uddf3<\/p>\n

i pracownicy z Indii, Nepalu, Gruzji czy Uzbekistanu.<\/p>\n

\u0141\u0105cznie ponad 20 narodowo\u015bci \u2013 g\u0142\u00f3wnie pracuj\u0105cy tymczasowo \u2013 buduje nowy wielokulturowy wymiar M\u0142awy, tym razem w rytmie gospodarki XXI wieku.<\/p>\n

\u00a0Historia zatacza kr\u0119gi, ale nie wraca tak samo<\/strong><\/p>\n

To nie jest ta sama M\u0142awa. Brakuje g\u0142osu, kt\u00f3ry umilk\u0142 w getcie i w lasach pod Dzia\u0142dowem. Ale nowe g\u0142osy rozbrzmiewaj\u0105 dzi\u015b na budowach, w zak\u0142adach pracy, na targowiskach.
\nNie s\u0105 ju\u017c zwi\u0105zane z religi\u0105, ale z mobilno\u015bci\u0105, gospodark\u0105 i poszukiwaniem szansy.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesna M\u0142awa to miasto jednocze\u015bnie pami\u0119ci i zmiany \u2013 jednoetniczne w strukturze obywatelskiej, ale znowu wielonarodowe w oddechu codzienno\u015bci. Co s\u0105dzicie o tym? Jakie jest Wasze zdanie?\u00a0 Zabierzcie g\u0142os.<\/p>\n

Pami\u0119ta\u0107 \u2013 by nie zatraci\u0107 si\u0119 w uproszczeniu<\/strong><\/p>\n

Zadaniem nas, historyk\u00f3w, dziennikarzy, mieszka\u0144c\u00f3w, jest jedno \u2013 nie pozwoli\u0107, by przesz\u0142o\u015b\u0107 zosta\u0142a uproszczona do liczb. Za ka\u017cd\u0105 cyfr\u0105 z 1939 roku kryje si\u0119 twarz, g\u0142os, \u017cycie.<\/p>\n

Pami\u0119tajmy o tym, kiedy mijamy puste miejsce po synagodze, czytamy nazwisko na przedwojennej kamienicy lub s\u0142yszymy na przystanku wschodni akcent.<\/p>\n

Bo M\u0142awa zawsze by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c si\u0119 wydaje na mapie. A w\u0142a\u015bnie obchodzili\u015bmy 596 rocznic\u0119 nadania M\u0142awie dokumentu lokacyjnego 13 lipca 1429 r. przez ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich: Siemowita V, Kazimierza II i W\u0142adys\u0142awa I.<\/p>\n

<\/div>\n

T.B<\/p>\n

\n

KOMENTARZE<\/strong><\/p>\n

Wydawca portalu nie ponosi odpowiedzialno\u015bci za tre\u015b\u0107 komentarzy zamieszczanych przez u\u017cytkownik\u00f3w. Osoby zamieszczaj\u0105ce wypowiedzi naruszaj\u0105ce prawo lub prawem chronione dobra os\u00f3b trzecich mog\u0105 ponie\u015b\u0107 z tego tytu\u0142u odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 lub cywiln\u0105.JEDNOCZE\u015aNIE UZYTKOWNICY ZAMIESZCZAJ\u0104C KOMENTARZ OSWIADCZAJ\u0104, \u017bE BIOR\u0104 PE\u0141N\u0104 ODPOWIEDZIALNO\u015a\u0106 ZA TRE\u015aCI UMIESZCZONE PRZEZ SIEBIE<\/b><\/em><\/p>\n<\/div>\n

\"Share<\/a>