Walczyli o wolność polskiej wsi. 45 lat rolniczej „Solidarności” – wyjątkowe uroczystości w Dzierzgowie

Nie tylko rocznica, ale przede wszystkim pamięć o ludziach, którzy w trudnych czasach mieli odwagę powiedzieć „nie” komunistycznej władzy. 13 września w Dzierzgowie spotkali się przedstawiciele rolniczej „Solidarności”, Instytutu Pamięci Narodowej, samorządowcy, mieszkańcy oraz młodzież. Powodem była 45. rocznica powstania NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

To właśnie na polskiej wsi w latach 1980–1981 narastało przekonanie, że rolnicy nie mogą być obywatelami drugiej kategorii. Chcieli prawa do niezależnego zrzeszania się, ochrony własności ziemi, równych praw z gospodarstwami państwowymi oraz większej wolności dla mieszkańców wsi.

Zaczęło się od walki o prawo do własności i wolności

Historia rolniczej „Solidarności” była częścią wielkiego społecznego przełomu, który rozpoczął się w Polsce w 1980 roku. Rolnicy od początku wspierali rodzący się ruch „Solidarności”, ale sami musieli jeszcze stoczyć własną walkę o prawo do utworzenia niezależnego związku zawodowego.

Statut przyszłego związku został złożony w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie już 24 września 1980 roku. Władze komunistyczne nie chciały jednak dopuścić do rejestracji niezależnej organizacji rolników.

Napięcie rosło.

29 grudnia 1980 roku rozpoczął się protest w Ustrzykach Dolnych, a kilka dni później okupacja siedziby Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych w Rzeszowie. W styczniu i lutym 1981 roku protesty przybrały na sile.

Przełomem stały się porozumienia rzeszowsko-ustrzyckie, podpisane w lutym 1981 roku. W marcu tego samego roku niezależne organizacje chłopskie zjednoczyły się pod wspólną nazwą NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

Ostatecznie 12 maja 1981 roku związek został zarejestrowany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie. Jego pierwszym przewodniczącym został Jan Kułaj. Według materiałów IPN w działalność NSZZ RI „Solidarność” mogło być zaangażowanych nawet 800 tysięcy osób.

Dzierzgowo przypomniało ich nazwiska

Po 45 latach historia wróciła do Dzierzgowa.

Uroczystości odbyły się w Szkole Podstawowej im. marszałka Józefa Piłsudskiego. Wcześniej uczestnicy spotkali się na Mszy Świętej w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, odprawionej w intencji Ojczyzny oraz środowiska rolników indywidualnych.

Organizatorami obchodów byli Mazowiecka Rada Wojewódzka NSZZ RI „Solidarność”, Instytut Pamięci Narodowej oraz Wójt Gminy Dzierzgowo Rafał Kuciński.

Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele IPN, działacze NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, samorządowcy, mieszkańcy oraz młodzież. Powiat Mławski reprezentował Starosta Mławski Witold Okumski.

Ale najważniejszym momentem uroczystości była chwila, w której historia została przypomniana poprzez konkretne nazwiska.

Krzyże Wolności i Solidarności dla bohaterów

Punktem kulminacyjnym było wręczenie Krzyży Wolności i Solidarności – państwowych odznaczeń przyznawanych działaczom opozycji antykomunistycznej za działalność na rzecz niepodległości, suwerenności Polski oraz praw człowieka w PRL. Odznaczenie ustanowiono w 2010 roku, a po raz pierwszy wręczono je w 2011 roku.

W imieniu Prezydenta RP Karola Nawrockiego odznaczenia wręczył zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

Krzyżem Wolności i Solidarności uhonorowani zostali:

Franciszek Jerzy Bańkowski
Sebastian Mikulak

Osiem osób otrzymało odznaczenia pośmiertnie:

Hanna Maria Grotkowska
Mieczysław Wacław Grotkowski
Lech Leonard Kobyliński
Włodzimierz Dominik Kołakowski
Czesław Mikulak
Wiktor Marian Perzanowski
Andrzej Roman
Stanisław Jan Sobotka.

To nie były wyłącznie nazwiska z kart historycznych.

Za każdym z nich kryje się człowiek, rodzina, gospodarstwo, codzienna praca i decyzja, by w czasach, gdy sprzeciw wobec systemu mógł mieć konsekwencje, zaangażować się w działalność niezależnego ruchu rolniczego.

Bańkowski i Mikulak – konkretne historie oporu

IPN przypomina również działalność obu żyjących odznaczonych.

Franciszek Jerzy Bańkowski od 1980 roku angażował się w tworzenie niezależnych struktur rolniczych związanych z NSZZ RI „Solidarność” na terenie dawnego województwa ciechanowskiego. Po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczył w działaniach mających na celu utrzymanie niezależnej działalności związku, kolportował wydawnictwa drugiego obiegu i angażował się w organizowanie wyjazdów rolników na Jasną Górę. W 1988 roku uczestniczył w działaniach na rzecz odbudowy struktur związku w regionie ciechanowskim.

Sebastian Mikulak, działacz NSZZ RI „Solidarność” na terenie gminy Krasnosielc, zajmował się m.in. kolportażem podziemnych wydawnictw oraz organizowaniem pomocy dla osób represjonowanych. W latach 80. uczestniczył także w niezależnych spotkaniach środowiska rolniczego i działaniach opozycyjnych. Podczas jednego z pochodów został zatrzymany przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.

„Solidarność” nie miała jednej twarzy

Podczas uroczystości dr hab. Karol Polejowski przypomniał znaczenie „Solidarności” w najnowszej historii Polski oraz rolę, jaką odegrał niezależny ruch rolniczy.

Bo „Solidarność” nie była wyłącznie historią wielkich zakładów pracy i robotniczych protestów.

Była także historią polskiej wsi.

Rolnicy walczyli o własność, prawo do zrzeszania się, równe traktowanie, prawa socjalne mieszkańców wsi, edukację oraz wolność religijną. Ich postulaty dotyczyły więc nie tylko produkcji rolnej. Dotykały podstawowego pytania: czy obywatel może sam decydować o swoim życiu, swojej ziemi i swojej wspólnocie?

Właśnie dlatego rolnicza „Solidarność” stała się częścią większej walki o wolną Polskę.

Lekcja historii dla młodego pokolenia

W Dzierzgowie szczególnego znaczenia nabrała obecność młodzieży.

Uroczystość odbywała się w szkole. W miejscu, w którym kolejne pokolenia uczą się historii, właśnie ta historia została opowiedziana nie tylko poprzez podręcznikowe daty, lecz także poprzez ludzi, którzy za swoją działalność otrzymali państwowe odznaczenia.

1980. 1981. Stan wojenny. Lata działalności w podziemiu. Rok 1989.

Za tymi datami stoją konkretne życiorysy.

I właśnie dlatego takie uroczystości mają znaczenie. Pozwalają przypomnieć, że wolność nie pojawiła się w Polsce sama. Była efektem wieloletniej pracy, odwagi i determinacji tysięcy ludzi – także mieszkańców polskiej wsi.

45 lat później pamięć wciąż trwa

Dzierzgowskie obchody były więc czymś więcej niż rocznicową uroczystością.

Były spotkaniem przeszłości z teraźniejszością.

45 lat po narodzinach rolniczej „Solidarności jej historia nadal przypomina, że nawet w systemie, który wydawał się niezmienny, znaleźli się ludzie gotowi upomnieć się o swoje prawa.

Rolnicy nie chcieli przywilejów. Chcieli wolności, prawa do własności i prawa do decydowania o własnym losie.

13 września 2026 roku w Dzierzgowie wybrzmiały nazwiska tych, którzy mieli odwagę o tę wolność walczyć.

I choć wielu z nich już nie ma, pamięć o ich działalności pozostaje.

Bo historię Polski tworzyli nie tylko ci, których znamy z pierwszych stron podręczników. Tworzyli ją również ludzie, którzy pracowali na swoich gospodarstwach, a w pewnym momencie swojego życia zdecydowali, że trzeba zrobić coś więcej. 🇵🇱

T.B  fot.  Instytut Pamięci Narodowej

KOMENTARZE

Wydawca portalu nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy zamieszczanych przez użytkowników. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną.JEDNOCZEŚNIE UZYTKOWNICY ZAMIESZCZAJĄC KOMENTARZ OSWIADCZAJĄ, ŻE BIORĄ PEŁNĄ ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA TREŚCI UMIESZCZONE PRZEZ SIEBIE